પ્રિઝમ દ્વારા વક્રીભવન માટે આપાતકોણ,નિર્ગમન કોણ,પ્રિઝમ કોણ અને વિચલન કોણ વચ્ચેનો સંબંધ મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધારો કે એક પ્રિઝમ $ABC$ છે જેનો પ્રિઝમ કોણ $A$ છે. એક એકવર્ણી પ્રકાશનું કિરણ $PQ$ એ પ્રિઝમની સપાટી $AB$ પર $i$ આપાતકોણે આપાત થાય છે. તે $r_1$ વક્રીભવન કોણે $QR$ માર્ગે વક્રીભવન પામે છે. સપાટી $AC$ પર તે $r_2$ કોણે આપાત થાય છે અને $e$ નિર્ગમન કોણે $RS$ તરીકે બહાર નીકળે છે.
$1$. ચતુષ્કોણ $AQNR$ માં (જ્યાં $N$ એ $Q$ અને $R$ પરના લંબનું છેદબિંદુ છે),સામસામેના ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે:
$\angle A + \angle QNR = 180^{\circ}$ --- $(1)$
$2$. $\triangle QNR$ માં,ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે:
$r_1 + r_2 + \angle QNR = 180^{\circ}$ --- $(2)$
$(1)$ અને $(2)$ ની સરખામણી કરતા:
$A = r_1 + r_2$ --- $(3)$
$3$. કુલ વિચલન $\delta$ એ આપાત કિરણ $PQ$ ને આગળ વધારતા અને નિર્ગમન કિરણ $RS$ ને પાછળ વધારતા બનતો ખૂણો છે. $\triangle DQR$ માં (જ્યાં $D$ એ વિસ્તૃત કિરણોનું છેદબિંદુ છે):
$\delta = (i - r_1) + (e - r_2)$
$\delta = (i + e) - (r_1 + r_2)$
આ સમીકરણમાં $(3)$ ની કિંમત મૂકતા:
$\delta = i + e - A$
આમ,અંતિમ સંબંધ છે:
$i + e = A + \delta$

Explore More

Similar Questions

$30^\circ$ ના પ્રિઝમ કોણ અને $\sqrt{2}$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા પ્રિઝમની એક સપાટી પર પ્રકાશનું કિરણ લંબરૂપે આપાત થાય છે. વિચલન કોણ .....$^\circ$ હશે.

Difficult
View Solution

પ્રકાશનું એક એકરંગી કિરણ $n$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા સમબાજુ પ્રિઝમની એક સપાટી પર $60^{\circ}$ ના ખૂણે આપાત થાય છે અને સામેની સપાટીમાંથી લંબ સાથે $\theta(n)$ ખૂણો બનાવીને બહાર નીકળે છે (આકૃતિ જુઓ). $n=\sqrt{3}$ માટે $\theta$ નું મૂલ્ય $60^{\circ}$ છે અને $\frac{d \theta}{d n}=m$ છે. $m$ નું મૂલ્ય શોધો.

પ્રકાશનું એક કિરણ નાના ખૂણા '$A$' ધરાવતા પ્રિઝમની એક સપાટી પર '$i$' આપાતકોણે આપાત થાય છે અને બીજી સપાટી પરથી લંબરૂપે બહાર નીકળે છે. જો પ્રિઝમના દ્રવ્યનો વક્રીભવનાંક '$\mu$' હોય,તો આપાતકોણનું મૂલ્ય કેટલું થાય?

$1.54$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા કાચના $4^{\circ}$ ખૂણાવાળા એક પાતળા પ્રિઝમ $P_1$ ને $1.72$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા કાચના બીજા પાતળા પ્રિઝમ $P_2$ સાથે એવી રીતે જોડવામાં આવે છે કે જેથી વિચલન રહિત વિભાજન (dispersion without deviation) મળે. પ્રિઝમ $P_2$ નો ખૂણો ડિગ્રીમાં કેટલો હશે?

હવામાંથી પ્રકાશનું સમાંતર કિરણપુંજ $n=\sqrt{2}$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા કાટકોણ ત્રિકોણીય પ્રિઝમની $PQ$ બાજુ પર $\alpha$ ખૂણે આપાત થાય છે. જ્યારે $\alpha$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $45^{\circ}$ હોય ત્યારે પ્રકાશ પ્રિઝમની $PR$ સપાટી પર પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન અનુભવે છે. પ્રિઝમનો ખૂણો $\theta$ કેટલો હશે ($^{\circ}$ માં)?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo